
Co sprawdzisz na opakowaniu, zanim kupisz
Rozporządzenie o produktach kosmetycznych wylicza informacje, które muszą znaleźć się na pojemniku i opakowaniu zewnętrznym. Wśród nich są: dane osoby odpowiedzialnej, zawartość nominalna, numer partii, funkcja produktu (jeśli nie wynika z prezentacji), środki ostrożności i wykaz składników. Produkt sprzedawany w Polsce oznakowuje się po polsku, także na pojemniku bezpośrednim, np. na słoiczku.
- Wykaz składników poprzedza słowo „ingredients”, a nazwy podaje się według słownika wspólnych nazw składników, opartego m.in. na nazewnictwie INCI. Składniki wymienia się w kolejności malejącej według masy, ale te poniżej 1% mogą występować w dowolnej kolejności. Z listy nie odczytasz więc dokładnego stężenia, tylko przybliżoną kolejność.
- Data minimalnej trwałości albo symbol otwartego słoiczka (PAO). Data jest obowiązkowa, chyba że produkt zachowuje trwałość dłużej niż 30 miesięcy; wtedy na opakowaniu ma być okres bezpiecznego stosowania po otwarciu, w miesiącach lub latach, oznaczony właśnie tym symbolem.
- Ostrzeżenia. Producent musi podać co najmniej te środki ostrożności, które wynikają z załączników do rozporządzenia; przykłady są w opisach składników niżej.
Zgłoszenie produktu do unijnego portalu nie jest potwierdzeniem, że dany wyrób jest kosmetykiem. Nadzór nad kosmetykami w Polsce sprawują inspekcja sanitarna i inspekcja handlowa.
Hasła reklamowe: jakie kryteria muszą spełniać
Wspólne kryteria dla oświadczeń obowiązują niezależnie od nośnika, więc dotyczą też filmów i wpisów w mediach społecznościowych. Najważniejsze z nich:
- oświadczenie musi mieć odpowiednie i sprawdzalne dowody;
- jeśli produkt deklaruje składnik, ten składnik musi w nim być, a przeniesienie jego właściwości na cały produkt wymaga dowodu, np. obecności składnika w stężeniu efektywnym;
- nie wolno sugerować, że produkt zatwierdził lub dopuścił organ w Unii;
- oświadczenia nie mogą przedstawiać w złym świetle legalnie stosowanych składników, co dotyczy także haseł typu „bez…”;
- znaczek „nietestowany na zwierzętach” wolno dać tylko wtedy, gdy ani producent i jego dostawcy, ani składniki nie były testowane na zwierzętach w sposób opisany w przepisie;
- przesadne, „abstrakcyjne” hasła (hiperbola) nie wymagają dowodu, ale nie powinny być brane dosłownie.
Kosmetyk z definicji służy do czyszczenia, perfumowania, zmiany wyglądu, ochrony, utrzymania w dobrej kondycji lub korygowania zapachu ciała. Nie jest lekiem, więc obietnica leczenia chorób skóry to sygnał ostrzegawczy (opinia redakcji).
Siedem trendów: co o nich mówi prawo i opinie naukowe
Poniżej trendy opisane rodzajowo, bez nazw produktów. Tabela pokazuje, gdzie szukać wiarygodnej informacji, a nie czy trend „działa”.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Trend | Co jest w przepisach lub opinii naukowej | Czego z tego nie wynika |
|---|---|---|
| Wielostopniowa pielęgnacja | Bezpieczeństwo ocenia się dla produktu stosowanego w normalnych lub dających się przewidzieć warunkach, z uwzględnieniem instrukcji użycia | Przepisy nie wskazują liczby kroków; łączne narażenie na tę samą substancję z kilku produktów bywa osobnym zagadnieniem w opiniach naukowych |
| Retinoidy (retinol i jego estry) | Limit dla retinolu, octanu i palmitynianu retinylu w załączniku III oraz obowiązkowe ostrzeżenie na opakowaniu | Przepis nie mówi, jak często stosować ani komu |
| Kwasy złuszczające (np. salicylowy) | Limity zależne od rodzaju produktu i zakaz stosowania w preparatach dla dzieci poniżej 3 lat | Przepis nie opisuje skuteczności ani schematu użycia |
| Filtry w makijażu i „codzienny SPF” | Dozwolone są tylko filtry z załącznika VI, w podanych warunkach; zalecenie Komisji z 2006 r. o oświadczeniach ochronnych (niewiążące) | Żaden produkt ochrony przeciwsłonecznej nie pochłania całości promieniowania UV |
| Rozjaśniacze przebarwień | Limity dla kwasu kojowego, arbutyny i alfa-arbutyny po opiniach komitetu naukowego | Opinie nie dotyczą leczenia przebarwień |
| Hasła „clean”, „bez…”, „nietestowane” | Kryteria oświadczeń z rozporządzenia 655/2013 | Hasło „clean” nie ma w tych przepisach definicji (wniosek redakcji z braku definicji w cytowanych aktach) |
| Składnik-bohater w nazwie lub na froncie opakowania | Deklarowany składnik musi być obecny, a przeniesienie jego właściwości na produkt wymaga dowodu | Kolejność na liście INCI nie podaje stężenia |
Wielostopniowa pielęgnacja
Rozporządzenie wymaga, by produkt był bezpieczny w normalnych lub dających się przewidzieć warunkach stosowania, z uwzględnieniem prezentacji, oznakowania i instrukcji użycia. Sama liczba kroków nie jest w nim regulowana. Przy ocenie witaminy A unijny komitet naukowy zwrócił uwagę, że jej udział z kosmetyków w całkowitym narażeniu jest niski, ale może budzić obawy u osób, które i tak przyjmują dużo witaminy A z żywności i suplementów. Przy arbutynie napisał, że łączne stosowanie z innymi substancjami uwalniającymi hydrochinon nie zostało ocenione. Wniosek redakcji: im więcej produktów, tym więcej list składników do porównania.
Retinoidy
Retinol, octan retinylu i palmitynian retinylu są łącznie znane jako witamina A; przepis dotyczy tych trzech substancji, a nie całej grupy retinoidów. W opinii z 24–25 października 2022 r. komitet naukowy uznał ją za bezpieczną w kosmetykach do 0,05% równoważnika retinolu w emulsjach do ciała i do 0,3% w pozostałych produktach niespłukiwanych i spłukiwanych. Taki limit jest w załączniku III. Każdy produkt z tymi składnikami musi mieć napis: „Zawiera witaminę A. Przed użyciem należy uwzględnić jej dzienne pobranie”. Od 1 listopada 2025 r. nie wprowadza się do obrotu produktów niespełniających tych warunków, a od 1 maja 2027 r. nie wolno ich udostępniać na rynku. W sklepie mogą więc jeszcze leżeć starsze partie.
Kwasy złuszczające na przykładzie salicylowego
Dla kwasu salicylowego załącznik III podaje limity zależne od rodzaju produktu: 3,0% w spłukiwanych produktach do włosów, 2,0% w innych produktach (z wyjątkami) i 0,5% w m.in. emulsjach do ciała, cieniach do oczu, tuszach do rzęs, eyelinerach, szminkach i dezodorantach w kulce. Przepis zakazuje stosowania w preparatach dla dzieci poniżej 3 lat. Inny przepis (załącznik V) dopuszcza ten kwas jako konserwant do 0,5%. Limity dotyczą produktów wprowadzanych do obrotu; domowe mieszanki z kwasami są poza zakresem tego tekstu.
Filtry w makijażu i codzienna ochrona
Filtry UV mogą być w kosmetykach tylko wtedy, gdy są wymienione w załączniku VI i spełniają podane tam warunki. Lista się zmienia: po opinii komitetu naukowego z 29 kwietnia 2022 r. skreślono z niej filtr 4-metylobenzylideno-kamforę, a produkty z tą substancją nie mogą być wprowadzane do obrotu od 1 maja 2025 r.; od 1 maja 2026 r. nie wolno ich też udostępniać na rynku unijnym. Zalecenie Komisji z 2006 r., opracowane pod dawną dyrektywę o kosmetykach i niebędące przepisem wiążącym, mówi, że nie powinno się przypisywać produktom ochrony przeciwsłonecznej 100% ochrony (np. „całkowita ochrona”) ani ochrony bez konieczności ponownego nakładania („całodzienna ochrona”). To samo zalecenie opisuje ostrzeżenia, że nawet przy stosowaniu takiego produktu niewskazane jest długotrwałe przebywanie na słońcu. Zalecenie definiuje produkt ochrony przeciwsłonecznej jako przeznaczony do kontaktu ze skórą wyłącznie lub przede wszystkim w celu ochrony przed UV; czy podkład z filtrem się w tej definicji mieści, zależy od deklaracji producenta (wniosek redakcji, wymaga sprawdzenia na opakowaniu).
Rozjaśniacze przebarwień
Dla kwasu kojowego (produkty do twarzy i rąk) limit wynosi 1% po opinii komitetu naukowego z 15–16 marca 2022 r. Arbutyna jest dopuszczona w kremach do twarzy do 7%, alfa-arbutyna do 2% w kremach do twarzy i 0,5% w emulsjach do ciała (opinia z 31 stycznia 2023 r.), z zastrzeżeniem, że poziom hydrochinonu w tych produktach ma być jak najniższy i nie wyższy niż nieunikniony poziom śladowy. Limity obowiązują od 1 lutego 2025 r. w obrocie i od 1 listopada 2025 r. na rynku. Przebarwienie, które zmienia się lub nie schodzi, jest sprawą dla lekarza.
Kiedy odłożyć trend i pójść do lekarza
Podrażnienie, wysypka, nasilające się zmiany skórne, zmiana znamienia czy objawy alergii to nie powód, by dokładać kolejne kosmetyki z mediów: to sprawa dla lekarza (opinia redakcji). Ciężkie działania niepożądane po użyciu kosmetyku zgłasza się do krajowego systemu prowadzonego przez państwowy instytut badawczy; mogą to zrobić konsumenci i podmioty wykonujące działalność leczniczą. Instytut weryfikuje, czy zgłoszenie dotyczy ciężkiego działania niepożądanego; nie każde działanie niepożądane jest ciężkie.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy kosmetyk widoczny w mediach i sklepie jest sprawdzony przez urząd?
Nie. Zgłoszenie do unijnego portalu nie potwierdza nawet, że wyrób jest kosmetykiem, a oświadczenia o zatwierdzeniu produktu przez organ w Unii są niedozwolone. Za zgodność z przepisami odpowiada osoba odpowiedzialna, a kontrolują ją inspekcja sanitarna i inspekcja handlowa.
Czy kolejność składników na liście mówi, ile czego jest w kremie?
Tylko częściowo. Kolejność jest malejąca według masy, ale składniki poniżej 1% mogą być wymienione w dowolnej kolejności. Dokładnego stężenia z listy nie odczytasz.
Co znaczy symbol otwartego słoiczka?
To symbol okresu po otwarciu (PAO) z liczbą miesięcy lub lat, przez jaki otwarty produkt jest bezpieczny w stosowaniu. Przepisy wymagają go u produktów o minimalnej trwałości dłuższej niż 30 miesięcy, z wyjątkiem produktów, dla których pojęcie trwałości po otwarciu nie ma zastosowania.
Czy hasło „bez…” oznacza lepszy kosmetyk?
Nie wynika to z przepisów. Kryteria oświadczeń zakazują przedstawiania w złym świetle legalnie stosowanych składników, więc hasło „bez…” nie dowodzi wyższej jakości.
Czy limit witaminy A już obowiązuje?
Tak, w części. Od 1 listopada 2025 r. nie wprowadza się do obrotu produktów niespełniających warunków, a od 1 maja 2027 r. nie wolno ich udostępniać na rynku. Do tego czasu mogą być w sprzedaży starsze partie.
Gdzie zgłosić ciężką reakcję po kosmetyku?
Do krajowego systemu informowania o ciężkich działaniach niepożądanych spowodowanych stosowaniem produktów kosmetycznych, prowadzonego przez państwowy instytut badawczy. Zgłaszają konsumenci i podmioty wykonujące działalność leczniczą.
Podobnie jak w kosmetykach, w modzie liczą się skład i oznaczenia; o tkaninach i fasonach jest tekst o marynarce damskiej oraz o spódnicach damskich.