
Klasy oprogramowania budowlanego i ich zastosowania
Poniższy podział to uporządkowanie redakcji według zadań, które w przepisach i normach mają osobne opisy. Nie jest to ranking ani lista programów.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Klasa narzędzi | Do czego służy | Co o niej mówią przepisy lub normy |
|---|---|---|
| Kosztorysowanie | przedmiar robót, ceny jednostkowe, kosztorys inwestorski | rozporządzenie o metodach i podstawach sporządzania kosztorysu inwestorskiego; wartość zamówienia na roboty ustala się m.in. z kosztorysu inwestorskiego |
| BIM i zarządzanie informacjami | modele informacyjne obiektu, wymiana informacji między uczestnikami inwestycji | seria PN-EN ISO 19650; art. 69 ustawy Prawo zamówień publicznych |
| Dokumentacja budowy | dziennik budowy w postaci elektronicznej | art. 47a–47d Prawa budowlanego |
Czwartą klasą, którą redakcja wyróżnia z praktyki, są narzędzia do planowania terminów i zasobów (harmonogramy). Żaden z przepisów omawianych w tym tekście nie wymaga takiego narzędzia, więc o jego doborze decydują umowa i potrzeby wykonawcy.
Kosztorysowanie: co musi umieć program
Kosztorys inwestorski sporządza się według rozporządzenia wydanego na podstawie ustawy Prawo zamówień publicznych (Pzp). Rozporządzenie wskazuje metodę kalkulacji uproszczonej: wartość kosztorysową robót oblicza się jako sumę iloczynów liczby jednostek przedmiarowych robót podstawowych i ich cen jednostkowych, bez podatku od towarów i usług.
Podstawę kosztorysu stanowią cztery elementy:
- dokumentacja projektowa,
- specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót budowlanych,
- założenia wyjściowe do kosztorysowania,
- ceny jednostkowe robót podstawowych.
Przedmiar robót to według rozporządzenia dokument zawierający zestawienie przewidywanych do wykonania robót podstawowych w kolejności technologicznej ich wykonania. Ceny jednostkowe ustala się w kolejności: najpierw na podstawie danych rynkowych (w tym danych z zawartych wcześniej umów lub powszechnie stosowanych aktualnych publikacji), a następnie kalkulacjami szczegółowymi. Rozporządzenie definiuje cenę jednostkową jako sumę kosztów bezpośredniej robocizny, materiałów i pracy sprzętu oraz kosztów pośrednich i zysku.
Wniosek redakcji: skoro rozporządzenie operuje przedmiarem, cenami jednostkowymi i rozbiciem na robociznę, materiały i sprzęt, program kosztorysowy powinien umożliwiać pracę właśnie w tej strukturze. Przed zakupem sprawdź na wersji demonstracyjnej, czy da się przygotować przedmiar i kosztorys w układzie z rozporządzenia oraz czy wyliczenia podają kwoty bez podatku.
BIM: czym różnią się poziomy użycia
W dokumentach zamówień spotkasz serię norm PN-EN ISO 19650. Część 1 podaje koncepcje i zasady zarządzania informacjami przy modelowaniu informacji o obiekcie budowlanym i dotyczy całego cyklu życia składnika aktywów budowlanych. Część 2 określa wymagania dla fazy realizacji aktywów i wymiany informacji w tej fazie; można ją stosować do wszystkich rodzajów aktywów, niezależnie od strategii zamawiania. W sklepie normalizacyjnym obie normy figurują w wersji angielskiej, a do obu części wydano poprawki z 2023 roku (Ap1).
Publikacja przygotowana dla organu zajmującego się zamówieniami publicznymi (2025; odzwierciedla poglądy autorów, a nie urzędu) opisuje poziomy dojrzałości BIM:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Poziom | Na czym polega według publikacji |
|---|---|
| 0 | brak wdrożenia BIM w zarządzaniu informacją o obiekcie budowlanym |
| 1 | podstawowe wspólne środowisko danych; często zwany „samotnym BIM-em”, czyli BIM stosowany przez wykonawców do pracy wewnątrz własnej organizacji |
| 2 | wystandaryzowana współpraca oparta o sfederowany model i rozwinięte wspólne środowisko danych (CDE); inicjatorem jest inwestor lub zamawiający |
Dla wyboru narzędzia ma to praktyczne znaczenie (wniosek redakcji). Program do modelowania, który działa tylko „wewnątrz firmy”, odpowiada poziomowi 1. Gdy zamawiający wymaga współpracy na poziomie 2, liczy się nie tylko samo modelowanie, lecz także wspólne środowisko danych i formaty wymiany. Jednym z nich jest IFC, opisany w publikacji dla organu zamówień (2023) jako otwarty format zapisu danych służący do przekazywania informacji między uczestnikami procesu.
Dokumentacja budowy: dziennik elektroniczny
Dziennik budowy jest urzędowym dokumentem przeznaczonym do rejestrowania przebiegu robót budowlanych oraz zdarzeń i okoliczności ważnych przy ocenie technicznej prawidłowości ich wykonywania. Prowadzi się go w postaci papierowej albo elektronicznej, a elektroniczny prowadzi się w systemie Elektroniczny Dziennik Budowy. Za prowadzenie dziennika zgodnie z przepisami odpowiada kierownik budowy.
Dziennik w postaci papierowej wydaje się do 31 grudnia 2031 r. (z wyjątkiem robót na terenach zamkniętych ustalonych decyzjami wskazanych w przepisie organów). Do tego czasu dopuszczalne są więc obie postacie.
Wymagania wobec zamawiających publicznych
Przepisy Pzp w tym zakresie są krótkie i dają zamawiającemu możliwość, a nie obowiązek:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Przepis Pzp | Co mówi |
|---|---|
| art. 34 ust. 1 pkt 1 | wartość zamówienia na roboty budowlane ustala się na podstawie kosztorysu inwestorskiego sporządzanego na podstawie dokumentacji projektowej oraz specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót albo na podstawie planowanych kosztów robót określonych w programie funkcjonalno-użytkowym |
| art. 69 ust. 1 | przy zamówieniach na roboty budowlane lub konkursach zamawiający może wymagać sporządzenia i przedstawienia ofert lub prac konkursowych przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub innych podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne |
| art. 69 ust. 2 | zamawiający zapewnia wykonawcom lub uczestnikom konkursu możliwość skorzystania z alternatywnego środka dostępu do tych narzędzi |
Dla obu stron wynika z tego kilka rzeczy. Wymóg użycia BIM jest możliwością zamawiającego: publikacja dla organu zamówień zaznacza, że zamawiający samodzielnie decydują o zamawianiu i realizacji inwestycji z wykorzystaniem BIM. Norma ISO 19650 nie wiąże uczestników postępowania sama z siebie: według tej samej publikacji będzie miała zastosowanie w konkretnym postępowaniu na tyle, na ile zamawiający zdecyduje się do niej odnieść, a norma to specyfikacja techniczna, której przestrzeganie nie jest obowiązkowe. Wykonawca, który nie ma narzędzia wskazanego przez zamawiającego, powinien więc szukać w dokumentach zamówienia informacji o alternatywnym środku dostępu, o którym mówi art. 69 ust. 2.
Wymagania BIM zamawiający zapisuje w dokumencie określanym jako EIR (wymagania dotyczące wymiany informacji), który według publikacji z 2023 roku jest najczęściej umieszczany jako część specyfikacji warunków zamówienia. Dla doboru oprogramowania to, w opinii redakcji, najważniejszy dokument: przed zakupem narzędzi porównaj jego treść z możliwościami programu. Publikacja z 2023 roku odwołuje się do wcześniejszego brzmienia ustawy Pzp, więc numery przepisów weryfikuj w aktualnym tekście jednolitym.
Jak wybrać narzędzie: lista pytań
To wnioski redakcji, nie wymogi prawne:
- Do czego służy? Kosztorys, model informacyjny i dziennik to różne zadania. Zacznij od zadania, a dopiero potem szukaj programu.
- Czy wymaga tego zamawiający? Sprawdź dokumenty zamówienia: czy zawierają wymagania BIM (EIR), jakie formaty wymiany i jaki poziom współpracy.
- Czy program obsługuje format wymiany z dokumentów zamówienia? Jeśli wymagany jest otwarty format, na przykład IFC, sprawdź eksport i import na własnych danych.
- Czy kosztorys będzie zgodny z metodą z rozporządzenia? Przedmiar, ceny jednostkowe, kwoty bez podatku.
- Co z dostępem? Gdy zamawiający wymaga narzędzia, które nie jest ogólnie dostępne, zapytaj w postępowaniu o alternatywny środek dostępu.
- Kto korzysta? Jeżeli kilku uczestników wymienia modele, o przydatności decyduje wspólne środowisko danych, a nie pojedyncza licencja.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy zamawiający publiczny może wymagać BIM?
Tak, ale tylko przy zamówieniach na roboty budowlane lub w konkursach i tylko jako możliwość. Art. 69 ust. 1 Pzp pozwala wymagać sporządzenia ofert lub prac konkursowych przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne.
Co musi zapewnić zamawiający, gdy wymaga narzędzi BIM?
Alternatywny środek dostępu do tych narzędzi dla wykonawców lub uczestników konkursu (art. 69 ust. 2 Pzp).
Czy norma ISO 19650 jest obowiązkowa?
Nie sama z siebie. Normy nie są obowiązkowe, a według publikacji dla organu zamówień norma ma zastosowanie w postępowaniu na tyle, na ile zamawiający odniesie się do niej w dokumentach.
Z czego ustala się wartość zamówienia na roboty budowlane?
Według art. 34 ust. 1 pkt 1 Pzp z kosztorysu inwestorskiego sporządzanego na podstawie dokumentacji projektowej i specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót albo z planowanych kosztów robót określonych w programie funkcjonalno-użytkowym. Metody sporządzania kosztorysu inwestorskiego opisuje rozporządzenie.
Czy dziennik budowy musi być elektroniczny?
Nie w każdym przypadku. Prawo budowlane przewiduje postać papierową albo elektroniczną, a dziennik papierowy wydaje się do 31 grudnia 2031 r.