
Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną w twojej sprawie. W Krakowie obowiązują te same stawki maksymalne co w innych miastach (wniosek redakcji: rozporządzenie nie różnicuje stawek według miejscowości).
Kiedy notariusz jest potrzebny
Prawo o notariacie mówi, że notariusz sporządza akt notarialny, jeżeli wymaga tego przepis prawa albo taka jest wola stron. Pierwsza sytuacja jest przymusowa: gdy przepis zastrzega akt notarialny, a strony go nie zachowają, czynność co do zasady jest nieważna (art. 73 § 2 Kodeksu cywilnego, KC). Wyjątkiem są przypadki, gdy forma jest zastrzeżona tylko dla wywołania określonych skutków czynności. Druga sytuacja jest dobrowolna: akt możesz zamówić także wtedy, gdy przepis go nie wymaga.
Najczęściej spotykane czynności, dla których przepisy wymagają aktu notarialnego (zestawienie wybranych przypadków, nie pełny katalog):
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Czynność | Przepis | Co mówi przepis |
|---|---|---|
| Sprzedaż nieruchomości, w tym lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość | art. 158 KC; art. 46 § 1 KC | Umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego; to samo dotyczy umowy przenoszącej własność zawartej w wykonaniu wcześniejszego zobowiązania, które powinno być w akcie wymienione |
| Darowizna | art. 890 § 1 KC | Oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego; umowa bez tej formy staje się ważna, jeżeli przyrzeczone świadczenie zostało spełnione |
| Ustanowienie ograniczonego prawa rzeczowego na nieruchomości (np. hipoteki lub służebności) | art. 244 § 1 i art. 245 § 2 KC | Forma aktu notarialnego jest potrzebna dla oświadczenia właściciela, który prawo ustanawia |
| Umowa deweloperska | art. 40 ust. 1 ustawy o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego | Zawiera się ją w formie aktu notarialnego |
| Ustanowienie odrębnej własności lokalu | art. 7 ust. 2 ustawy o własności lokali | Umowa powinna być dokonana w formie aktu notarialnego; do powstania własności niezbędny jest wpis do księgi wieczystej |
| Przedłużenie użytkowania wieczystego | art. 236 § 3 KC | Umowa o przedłużenie powinna być zawarta w formie aktu notarialnego |
| Umowa majątkowa małżeńska (intercyza) | art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego | Małżonkowie zawierają ją w formie aktu notarialnego |
| Dział spadku, do którego należy nieruchomość | art. 1037 § 2 KC | Umowa o dział powinna być zawarta w formie aktu notarialnego |
| Zrzeczenie się dziedziczenia | art. 1048 § 1 KC | Umowa z przyszłym spadkodawcą powinna być zawarta w formie aktu notarialnego |
| Umowa zobowiązująca do zbycia spadku | art. 1052 § 3 KC | Powinna być zawarta w formie aktu notarialnego |
Dwie uwagi. Po pierwsze, jeśli czynność wymaga formy szczególnej, także pełnomocnictwo do tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie (art. 99 § 1 KC), więc osoba, która nie może przyjść na podpisanie, zwykle musi wcześniej udzielić pełnomocnictwa w odpowiedniej formie. Po drugie, testament nie wymaga notariusza: Kodeks cywilny stanowi tylko, że może być sporządzony w formie aktu notarialnego (art. 950 KC).
Jak liczy się taksa notarialna
Wynagrodzenie notariusza nazywa się taksą notarialną. Według Prawa o notariacie określa je umowa ze stronami czynności, ale nie może być wyższe niż maksymalne stawki taksy właściwe dla danej czynności. To limit, a nie cennik: resort sprawiedliwości wskazał w piśmie z 2024 roku, że strony mają swobodę wyboru notariusza, a wynagrodzenie może podlegać negocjacjom. Stawki maksymalne ustala rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 r. (tekst jednolity z 2024 r., zmieniony rozporządzeniem ogłoszonym 21 października 2026 r.). Zmiana weszła w życie 5 listopada 2026 r.
Podstawą jest wartość przedmiotu czynności, czyli co do zasady wartość podana przez stronę. Przy obliczaniu nie odlicza się obciążeń i bonifikat. Dla aktu notarialnego przyjmuje się stawkę z § 3 rozporządzenia, chyba że inny przepis stanowi inaczej. Progi z § 3 (pkt 1–6) wyglądają tak:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Wartość przedmiotu czynności | Maksymalna stawka (netto) |
|---|---|
| do 3000 zł | 100 zł |
| powyżej 3000 zł do 10 000 zł | 100 zł + 3 % od nadwyżki powyżej 3000 zł |
| powyżej 10 000 zł do 30 000 zł | 310 zł + 2 % od nadwyżki powyżej 10 000 zł |
| powyżej 30 000 zł do 60 000 zł | 710 zł + 1 % od nadwyżki powyżej 30 000 zł |
| powyżej 60 000 zł do 1 000 000 zł | 1010 zł + 0,4 % od nadwyżki powyżej 60 000 zł |
| powyżej 1 000 000 zł do 2 000 000 zł | 4770 zł + 0,2 % od nadwyżki powyżej 1 000 000 zł |
Zmiana z 5 listopada 2026 r. objęła w tej części wyższe wartości: przedział od 2 do 5 mln zł (6770 zł + 0,25 % od nadwyżki powyżej 2 mln zł) oraz nowy próg powyżej 5 mln zł (14 270 zł + 0,15 % od nadwyżki, łącznie nie więcej niż 25 000 zł; między osobami z I grupy podatkowej nie więcej niż 15 000 zł).
Obniżone stawki dla mieszkań i domów
Dla części czynności rozporządzenie obniża limit. Za akt dokumentujący umowę sprzedaży lokalu mieszkalnego maksymalna stawka wynosi połowę stawki z § 3 (§ 6 pkt 19). Połowę stawki przewiduje też m.in. umowa deweloperska (pkt 15a), sprzedaż działki budowlanej (pkt 17) i przeniesienie własności nieruchomości zabudowanej domem jednorodzinnym (pkt 18). Za akt ustanowienia hipoteki zabezpieczającej kredyt na zakup lokalu mieszkalnego limit to 1/4 stawki z § 3 (§ 7 ust. 1).
Wybrane stałe stawki maksymalne (od 5 listopada 2026 r.)
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Czynność | Maksymalna stawka (netto) |
|---|---|
| Testament | 200 zł |
| Pełnomocnictwo do jednej czynności | 100 zł |
| Pełnomocnictwo obejmujące więcej niż jedną czynność | 200 zł |
| Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku | 100 zł |
| Wypis, odpis lub wyciąg z aktu | 12 zł za każdą rozpoczętą stronę od 1 do 10 |
| Złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej | 300 zł |
| Czynność niewymieniona w innych przepisach | 400 zł |
| Podwyżka za czynność poza kancelarią | do 100 zł za godzinę w porze dziennej; do 200 zł w nocy i w dni wolne od pracy |
To maksimum, a nie cena: zgodnie z Prawem o notariacie wynagrodzenie określa umowa ze stronami czynności i nie może przekroczyć stawki maksymalnej, więc faktyczną kwotę ustalasz z notariuszem.
Przykład wyliczenia dla mieszkania (wniosek redakcji)
Poniższe wyliczenie to ilustracja według przepisów, nie wycena; pokazuje wariant najwyższy (wniosek redakcji). Założenia: rynek wtórny, jeden lokal mieszkalny, cena i wartość rynkowa 800 000 zł, notariusz pobiera stawki maksymalne, VAT 23 % jest doliczany do taksy, kupujący nie korzysta ze zwolnienia z PCC, brak kredytu hipotecznego.
Taksa za akt sprzedaży: najpierw stawka z § 3 pkt 5: 1010 zł + 0,4 % × (800 000 − 60 000 zł) = 1010 zł + 2960 zł = 3970 zł. Następnie połowa (§ 6 pkt 19): 1985 zł.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Pozycja | Podstawa | Kwota |
|---|---|---|
| Taksa za akt sprzedaży (maksimum) | § 3 pkt 5 i § 6 pkt 19 rozporządzenia | 1985 zł netto |
| Złożenie wniosku o wpis w księdze wieczystej (maksimum; jeśli jest pobierane obok taksy za akt) | § 15c rozporządzenia | 300 zł netto |
| Razem wynagrodzenie notariusza (maksimum) | suma | 2285 zł netto |
| VAT 23 %, jeśli jest doliczany | 23 % × 2285 zł | 525,55 zł (razem 2810,55 zł brutto) |
| Opłata sądowa za wpis własności | art. 42 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych | 200 zł |
| Podatek PCC | 2 % × 800 000 zł | 16 000 zł albo 0 zł, jeśli kupujący spełnia warunki zwolnienia |
Rozporządzenie nie mówi wprost, czy stawka za złożenie wniosku jest pobierana obok taksy za akt, dlatego zapytaj kancelarię; przykład uwzględnia ją jako wariant najwyższy. Przy tych założeniach wydatki w najwyższym wariancie to 3010,55 zł (2810,55 zł dla notariusza razem z VAT plus 200 zł opłaty sądowej), do tego PCC, jeżeli zwolnienie nie przysługuje. Dla porównania, sama maksymalna taksa za akt sprzedaży lokalu (połowa stawki z § 3, bez VAT) wynosi przy cenie 300 000 zł 985 zł, przy 500 000 zł 1385 zł, a przy 1 200 000 zł 2585 zł. Jeśli kupujący bierze kredyt, dochodzi akt ustanowienia hipoteki (limit 1/4 stawki z § 3) oraz osobna opłata sądowa za wpis hipoteki.
VAT, PCC i opłaty sądowe
VAT od taksy
Kwestia VAT jest sporna. Resort sprawiedliwości stwierdził w piśmie z 28 listopada 2024 r., że wynagrodzenie notariusza stanowi kwotę netto i podlega VAT, jednocześnie przyznając, że rozporządzenie nie zawiera przepisu upoważniającego do powiększania stawki o VAT, co nie daje jednoznacznych podstaw do uznania, że stawki zawierają VAT. Rzecznik Praw Obywatelskich uważał w 2021 r., że podatek musi się zawierać w podanej stronom opłacie, a samorząd notarialny tego poglądu nie podzielał. W przykładzie przyjęto stawkę 23 %, która w 2026 roku wynika z przepisu przejściowego (art. 146ef ustawy o VAT, stosowanego w okresie od 1 stycznia 2024 r. do końca roku, w którym wydatki obronne przekroczą określony w nim próg); założenie, że usługa notarialna jest objęta stawką podstawową, to wniosek redakcji. Rozsądny krok (opinia redakcji): przed podpisaniem zapytaj, czy podana kwota jest netto, czy brutto.
PCC i zwolnienie przy zakupie mieszkania
Przy sprzedaży nieruchomości podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC) wynosi 2 %, a obowiązek zapłaty ciąży na kupującym. Podstawą jest wartość rynkowa. Notariusze są płatnikami PCC od czynności dokonywanych w formie aktu notarialnego.
Zwolnienie nie dotyczy wyłącznie „pierwszego mieszkania” w potocznym sensie. Przepis (art. 9 pkt 17 ustawy o PCC) zwalnia sprzedaż prawa własności lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, budynku mieszkalnego jednorodzinnego oraz spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, jeżeli kupującym jest osoba fizyczna lub osoby fizyczne, którym w dniu sprzedaży i przed tym dniem nie przysługiwało żadne z tych praw ani udział w tych prawach. Wyjątek: udział, który nie przekracza lub nie przekraczał 50 % i został nabyty w drodze dziedziczenia, nie wyklucza zwolnienia. Gdy kupują dwie osoby albo masz wątpliwości, jak zastosować przepis do twojej historii własności, zapytaj notariusza przed podpisaniem aktu.
Opłaty sądowe za księgę wieczystą
Notariusz, który sporządza akt przenoszący własność nieruchomości, składa wniosek o wpis w księdze wieczystej najpóźniej w dniu sporządzenia aktu, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Od takiego wniosku o wpis własności pobiera się opłatę stałą 200 zł. Opłatę stałą pobiera się odrębnie od wniosku o wpis każdego prawa, więc wpis hipoteki to oddzielna opłata. Rozporządzenie przewiduje od 5 listopada 2026 r. osobną stawkę maksymalną 300 zł za samo złożenie wniosku o wpis (§ 15c); to wynagrodzenie notariusza, a nie opłata sądowa.
Czego taksa nie obejmuje
Wynagrodzenie nie obejmuje kosztów przejazdu i innych niezbędnych wydatków notariusza. Strony czynności odpowiadają solidarnie za wynagrodzenie należne notariuszowi, a notariusz wymienia na sporządzonym dokumencie wysokość pobranego wynagrodzenia, podatków i innych opłat wraz z podstawą prawną, więc rozliczenie możesz sprawdzić na akcie.
Orientacyjna lista dokumentów (sprzedaż mieszkania z rynku wtórnego)
Notariusz ustala tożsamość stron na podstawie dokumentów przewidzianych prawem. Pozostałe dokumenty zależą od rodzaju prawa do lokalu i stanu księgi, dlatego przed wizytą zapytaj kancelarię o pełny wykaz (opinia redakcji). Poniższa lista pochodzi z jednego poradnika internetowego (dwie daty pod tytułem nie są opisane) i ma charakter orientacyjny:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Dokument | Po co | Kto wydaje |
|---|---|---|
| Dokument tożsamości każdej ze stron | Ustalenie tożsamości przez notariusza | — |
| Numer księgi wieczystej lub jej odpis | Podstawa opisu nieruchomości w akcie; poradnik podaje, że wystarczy znać numer | Sąd rejonowy (wydział ksiąg wieczystych) |
| Dokument potwierdzający nabycie lokalu, np. akt notarialny sprzedaży | Wykazanie, skąd sprzedający ma prawo | — |
| Zaświadczenie o braku zaległości w opłatach | Potwierdzenie rozliczeń za lokal | Spółdzielnia lub wspólnota mieszkaniowa |
| Zaświadczenie o zameldowaniu | Poradnik podkreśla, że powinno informować, że w lokalu nikt nie jest zameldowany | Urząd miasta lub gminy |
| Zaświadczenie o przydziale lokalu (mieszkanie spółdzielcze) | Wykazanie prawa do lokalu spółdzielczego | Spółdzielnia |
| Zaświadczenie o saldzie kredytu (gdy lokal jest obciążony kredytem) | Ustalenie kwoty do spłaty i opłat za wcześniejszą spłatę | Bank |
Jak wybrać notariusza i kiedy potrzebny prawnik
Strony mają swobodę w wyborze notariusza. Bazę adresową notariuszy i kancelarii notarialnych udostępnia ogólnopolska wyszukiwarka, której autorskie prawa należą do samorządu notarialnego; pozwala znaleźć kancelarię w najdogodniejszej lokalizacji. Notariusz jest obowiązany udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności. Przed wizytą poproś o informację o wysokości taksy i o to, czy podana kwota obejmuje VAT (opinia redakcji).
Notariusz sporządza dokument. Jeśli w sprawie jest spór, niejasny stan prawny nieruchomości albo skomplikowany układ rodzinny czy majątkowy, rozważ wcześniejszą konsultację z adwokatem lub radcą prawnym; różnice między tymi zawodami opisuje tekst Adwokat: czym się zajmuje i czym różni się od radcy prawnego. Przy zakupie z kredytem dokumenty bankowe omawia tekst Kredyt hipoteczny: wymagania, zdolność, wkład i dokumenty.
Stan prawny: 18 listopada 2026 r.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy do sprzedaży mieszkania potrzebny jest notariusz?
Tak, jeśli mieszkanie stanowi odrębną nieruchomość: umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 158 KC). To samo dotyczy umowy przenoszącej własność zawartej w wykonaniu wcześniejszego zobowiązania.
Ile maksymalnie kosztuje akt notarialny sprzedaży mieszkania?
Maksymalna taksa to połowa stawki z § 3 rozporządzenia, liczona od wartości mieszkania, plus VAT, jeśli jest doliczany. W 2026 roku (stawki od 5.11.2026) przy cenie 800 000 zł wynosi to najwyżej 1985 zł netto (wyliczenie redakcji), a przy 300 000 zł 985 zł. To maksimum; kwotę ustalasz z notariuszem. Do tego dochodzi opłata sądowa za wpis własności oraz, jeśli nie przysługuje zwolnienie, podatek PCC.
Czy notariusz może pobrać więcej niż taksa maksymalna?
Wynagrodzenie nie może być wyższe niż maksymalne stawki taksy właściwe dla danej czynności. Spór dotyczy przede wszystkim tego, czy do tej stawki można doliczyć VAT, dlatego zapytaj, czy podana kwota jest netto, czy brutto. Podwyżka za czynność poza kancelarią i zwrot kosztów przejazdu to osobne pozycje.
Czy przy pierwszym mieszkaniu płacę PCC?
Nie musisz, jeśli kupujesz lokal mieszkalny stanowiący odrębną nieruchomość, budynek jednorodzinny lub spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, a tobie w dniu sprzedaży i wcześniej nie przysługiwało żadne z tych praw ani udział w nich (z wyjątkiem udziału do 50 % nabytego w drodze dziedziczenia). W innym przypadku stawka to 2 % wartości rynkowej, płatna przez kupującego.
Czy potrzebny jest notariusz do testamentu?
Nie. Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego, ale Kodeks cywilny przewiduje też inne formy. Maksymalna taksa za testament notarialny wynosi od 5 listopada 2026 r. 200 zł (plus VAT, jeśli jest doliczany).
Czy zamiast mnie może przyjść pełnomocnik?
Tak, ale jeśli czynność wymaga aktu notarialnego, pełnomocnictwo do niej powinno być udzielone w tej samej formie (art. 99 § 1 KC). Maksymalna taksa za pełnomocnictwo do jednej czynności to 100 zł od 5 listopada 2026 r.