Wnętrza, meble i remonty

Oprawa obrazów: rama, passe-partout i szkło ochronne

Oprawa obrazów krok po kroku: jakie passe-partout, szkło z filtrem UV i ramę dobrać do grafiki, fotografii, pastelu i obrazu na płótnie. Tabela doboru.

Grafika w jasnej drewnianej ramie z szeroką, kremową oprawą wewnętrzną, oparta o ścianę obok rolki papieru i listew ramy
Obraz wygenerowany przez AI

Z czego składa się oprawa i po co

Oprawa to zestaw: rama (z rabatem, czyli wpustem na pozostałe elementy), passe-partout, szyba lub akryl oraz płyta tylna. Zalecenia poniżej pochodzą z publikacji muzealnych i konserwatorskich, które opisują oprawę zbiorów. Według jednej z nich passe-partout wykonane prawidłowo pełni wobec obiektu funkcje ochronne, techniczne i estetyczne. Wybór samej ramy i profilu listwy jest natomiast według instytucji konserwatorskiej kwestią osobistych preferencji, więc o wyglądzie decydujesz sam, a o ochronie decydują materiały i głębokość wpustu.

Passe-partout: bezkwasowe, z oknem dającym dystans

  • Materiał. Muzealna zasada brzmi: oprawione grafiki i rysunki mają dostać bezkwasowe passe-partout. Amerykańskie centrum konserwacji zaleca tekturę bawełnianą (100% cotton rag) zarówno na okno, jak i na podkład. Napis „archiwalne” na opakowaniu to jeszcze nie gwarancja: ta sama instytucja ostrzega, że nawet materiały sprzedawane jako archiwalne mogą być szkodliwe.
  • Funkcja okna. Okno passe-partout odsuwa dzieło od szyby i od drewnianej ramy. Zalecenia pozwalają zastąpić je listwami dystansowymi tylko przy płaskich, stabilnych pracach. Przy dziełach z kruchą powierzchnią (pastel, kreda, węgiel) listwa może być za płytka i dzieło dotknie szyby.
  • Kolor. Artykuł o oprawach rysunku z muzeum zamkowego zauważa, że kartony spełniające normy ISO do przechowywania cennych obiektów papierowych występują najczęściej w odcieniach kremowych.
  • Zły materiał szkodzi. Ten sam artykuł opisuje rysunek, który zbrązowiał tam, gdzie stykał się z passe-partout wykonanym ze złej jakości materiału.
  • Podkład. Zalecenia odradzają jako podkład płytę pilśniową, falistą tekturę i drewno, jeśli nie są bezkwasowe. Muzealny poradnik dodaje, że płyty i pianki z tworzyw sztucznych nie nadają się na odwrocie passe-partout.

Szyba lub akryl: filtr UV, antyrefleks, ciężar

Filtr UV. Promieniowanie ultrafioletowe osłabia i żółci papier, a barwniki i pigmenty mogą blaknąć lub zmieniać kolor. Zwykła szyba nie blokuje UV: według noty kanadyjskiego instytutu konserwacji odcina tylko promieniowanie poniżej 300 nm. Amerykańskie centrum konserwacji zaleca szybę z filtrem UV o skuteczności co najmniej 99 procent i zaznacza, że normalne szkło ani zwykły akryl nie blokują UV. Żaden filtr nie zatrzyma jednak całego szkodliwego UV, a światło widzialne też niszczy: amerykańska biblioteka narodowa pisze o fotografiach, że nawet za szkłem z filtrem UV ulegają z czasem nieodwracalnym zniszczeniom pod wpływem światła.

Szkło czy akryl. Wybór wynika z rozmiaru i rodzaju dzieła:

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

CechaSzkłoAkryl (pleksi)
Ciężar i stłuczenieCięższe, łatwo się tłuczeLżejszy i mniej podatny na stłuczenie; według noty kanadyjskiego instytutu dobry do dużych prac
Ładunek elektrostatycznyPrawie go nie zbieraZbiera ładunek, więc zwykły akryl nie nadaje się do prac z kruchą, sypką powierzchnią (pastel, węgiel, kreda)
Dla prac z kruchą warstwąZalecane szkło z filtrem UVDopuszczalny tylko akryl antystatyczny

Wartości w tabeli pochodzą z dwóch instytucji konserwatorskich: noty o szkle do prac na papierze (Kanada) i instrukcji oprawy z 2019 r. (USA).

Antyrefleks. Szkło antyrefleksyjne trawione z jednej strony rozprasza światło i robi się mętne, gdy między szybą a dziełem jest odstęp. Dlatego kanadyjska nota nie zaleca go do oprawy konserwatorskiej, w której taki odstęp jest wymagany. Szkło z powłoką zmniejszającą odblaski nie ma tej wady i można je stosować w dowolnej odległości od dzieła.

Rama: głębokość rabatu i luz

  • Głębokość. Rabat ma pomieścić passe-partout, płytę tylną i szybę, czyli łącznie około 2 cm. Metalowe ramki zaciskane nie zawsze są tak głębokie.
  • Luz szyby. Szybę tnie się o około 3 mm mniejszą od wewnętrznego wymiaru rabatu, tak aby po prostu wpadała na miejsce. Zbyt ciasne szkło pęka, a plastik się wygina.
  • Obraz na płótnie. Płótno ma nie siedzieć w ramie ciasno: zalecany luz to 3–6 mm z każdej strony, bo drewno rozszerza się przy wzroście wilgotności.
  • Zaciskana „kanapka”. Układ dzieła między dwiema szybami lub szybą a płytą, spiętymi klipsami, nie jest zalecany: słabo chroni przed kurzem i zanieczyszczeniami i niepotrzebnie dociska dzieło.
  • Zamknięcie tyłu. Instytut kanadyjski zaleca uszczelnić ramę taśmą w miejscu styku płyty tylnej z ramą.

Tabela doboru do rodzaju dzieła

Zestawienie streszcza zalecenia konserwatorskie z opisanych źródeł.

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

Rodzaj dziełaPasse-partout i podkładSzybaDystans i rama
Grafika, rysunek, akwarela, plakat (stabilny arkusz papieru)Okno i podkład z tektury bezkwasowej, najlepiej bawełnianejSzkło lub akryl z filtrem UV (co najmniej 99%)Okno dość głębokie, by szyba nie dotykała dzieła; rabat na ok. 2 cm
Pastel, węgiel, kredaJak wyżejSzkło z filtrem UV albo akryl antystatyczny; zwykły akryl odpadaSame listwy dystansowe mogą być za płytkie: dzieło może dotknąć szyby
FotografiaOkno lub listwy dystansowe; dla cyjanotypii tektura niebuforowanaSzyba z filtrem UV, ale i tak ogranicz światłoZalecenie dla zbiorów: 50–100 luksów, ekspozycja przy tej dawce do 3 miesięcy
Obraz na płótnie (olej, akryl)Zalecenia dla obrazów nie opisują passe-partout; obowiązuje płyta tylnaOpcjonalna; jeśli jest, nie może dotykać farbyLuz 3–6 mm wokół płótna; rama z wystarczającym rabatem

Jak to zrobić krok po kroku

  1. Ustal rodzaj dzieła i jego powierzchnię: stabilny papier, krucha warstwa (pastel, węgiel), fotografia czy płótno.
  2. Wybierz okno passe-partout z bezkwasowej tektury o grubości, która utrzyma szybę z dala od dzieła.
  3. Dobierz szybę: filtr UV co najmniej 99%, a przy pracach z kruchą powierzchnią szkło lub akryl antystatyczny.
  4. Sprawdź rabat ramy: ok. 2 cm na okno, płytę tylną i szybę przy pracach na papierze.
  5. Zamów oprawę u wykonawcy, który zna zasady konserwatorskie, jeśli dzieło ma dużą wartość lub kruchą powierzchnię (wniosek redakcji: takie dzieła nie nadają się do samodzielnego montażu).

Światło i miejsce powieszenia

Muzealny poradnik wskazuje, że każda ilość światła jest niekorzystna dla zbiorów, a promieniowanie UV niszczy celulozę. Instytut kanadyjski odradza przymocowywanie lamp do ramy, bo dają zbyt wysoki poziom światła i punktowe rozjaśnienie obrazu. Wniosek redakcji: gdy w ścianę z dziełem pada bezpośrednie słońce, najpierw ogranicz nasłonecznienie, a szyba z filtrem UV jest dodatkiem; o osłonach okien przeczytasz w artykule o roletach na wymiar.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy każdy obraz powinien mieć szybę?

Nie. Prace na papierze (grafika, rysunek, akwarela, fotografia) oprawia się pod szybą z filtrem UV. Obraz na płótnie wymaga ramy i płyty tylnej, a szyba jest opcją: instytut kanadyjski uznaje ją za uzasadnioną przy szczególnie kruchej powierzchni lub dużej wrażliwości na wahania wilgotności. Jeśli jest szyba, nie może dotykać farby.

Czy filtr UV wystarczy, żeby grafika nie wyblakła?

Nie. Żaden filtr nie zatrzymuje całego szkodliwego UV, a światło widzialne też powoduje zmiany. Dlatego oprócz szyby ogranicz natężenie światła i unikaj miejsc, w których dzieło jest w pełnym słońcu.

Szkło czy akryl do dużej grafiki?

Do dużych prac akryl jest lżejszy i mniej podatny na stłuczenie. Jeśli jednak powierzchnia jest krucha (pastel, węgiel, kreda), zwykły akryl odpada z powodu ładunku elektrostatycznego; wybierz szkło z filtrem UV albo akryl antystatyczny.

Czy szkło antyrefleksyjne jest dobre do oprawy z passe-partout?

Szkło trawione (matowe) nie jest zalecane, gdy między dziełem a szybą musi być odstęp, bo staje się mętne. Szkło z powłoką antyrefleksyjną można stosować z odstępem.

Czy wsunąć grafikę między dwie szyby zaciskane klipsami?

Nie jest to zalecany sposób: słabo chroni przed kurzem i zanieczyszczeniami, a dzieło jest niepotrzebnie dociskane. Lepsza jest rama z rabatem na passe-partout, płytę tylną i szybę.

Jaki wymiar ramy wybrać do obrazu na płótnie?

Rama ma być o 3–6 mm większa z każdej strony niż płótno, żeby płótno nie siedziało ciasno. Dla prac na papierze rabat ma mieć głębokość około 2 cm na passe-partout, płytę tylną i szybę.

← Więcej: Wnętrza, meble i remonty

Czytaj dalej

Powiązane artykuły