
Rezerwy gazu: trzy znaczenia jednej frazy
Hasło „rezerwy gazu ziemnego” bywa używane dla trzech różnych rzeczy. Warto je rozdzielić, bo każda ma inną podstawę prawną, innego właściciela i inne zastosowanie.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Pojęcie | Co to jest | Kto o tym decyduje |
|---|---|---|
| Zasoby złóż | Gaz w naturalnych nagromadzeniach pod ziemią, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą; ujmuje je krajowy bilans zasobów złóż kopalin | Państwowa służba geologiczna sporządza bilans co roku do 30 czerwca |
| Zapasy handlowe w magazynach | Gaz należący do przedsiębiorstw energetycznych, które zlecają jego magazynowanie operatorowi systemu magazynowania | Przedsiębiorstwa, w ramach decyzji handlowych |
| Zapasy obowiązkowe | Gaz, który importerzy muszą utrzymywać na podstawie ustawy | Wielkość weryfikuje krajowy regulator energetyki, a dysponuje nimi minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi |
Zasoby w złożach opisują potencjał wydobywczy, a nie gaz gotowy do natychmiastowego wprowadzenia do sieci. To wniosek redakcji. Ustawa o zapasach mówi natomiast o bezpieczeństwie gazowym państwa, czyli stanie umożliwiającym bieżące i perspektywiczne pokrycie zapotrzebowania odbiorców na gaz ziemny w określonej wielkości i czasie. Magazyny i zapasy obowiązkowe są jednym z narzędzi, które mają ten stan utrzymać.
Jak działają magazyny gazu w Polsce
W Polsce działa siedem podziemnych magazynów gazu wysokometanowego. Według materiału informacyjnego operatora z 2024 roku obsługuje je jeden operator systemu magazynowania, który jako jedyny w kraju ma koncesję na magazynowanie paliw gazowych (ważną do 31 maja 2032 roku). Magazyny powstały w dwóch typach formacji: w wyługowanych kawernach solnych (Mogilno, Kosakowo) oraz w częściowo wyeksploatowanych złożach gazu ziemnego (Husów, Strachocina, Swarzów, Brzeźnica); typu formacji Wierzchowic źródło nie rozstrzyga.
Pojemności czynne według operatora, stan z 2024 roku:
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Magazyn | Pojemność czynna (mln m³) |
|---|---|
| Wierzchowice | 1300 |
| Mogilno | 580,92 |
| Husów | 500 |
| Strachocina | 460 |
| Kosakowo | 295,2 |
| Brzeźnica | 100 |
| Swarzów | 90 |
| Razem | 3326 (37 493 GWh) |
To dane jednego źródła, czyli materiału informacyjnego operatora, i dotyczą roku 2024. Pojemność rośnie: według odpowiedzi ministra energii z 19 stycznia 2026 roku rozbudowa magazynu w Wierzchowicach z 1,3 do 2,1 mld m³ pojemności czynnej jest w trakcie realizacji, a jej zakończenie planowano do końca 2026 roku. Krajowy dokument strategii energetycznej do 2040 roku zakłada docelowo 4 mld m³ pojemności czynnej i maksymalną moc odbioru z magazynów na poziomie 60 mln m³ na dobę. Ten cel jest planem, a nie stanem obecnym.
Magazyny pracują w rocznym cyklu. Według odpowiedzi ministerstwa z 2025 roku rok magazynowy 2025/2026 trwał od 15 kwietnia 2025 roku do 15 kwietnia 2026 roku. Rozporządzenie UE odnosi się z kolei do okresu poboru gazu z magazynów od października do kwietnia.
Zapasy obowiązkowe: kto je tworzy i kiedy wolno je uruchomić
Zasady opisuje ustawa o zapasach ropy naftowej, produktów naftowych i gazu ziemnego (tekst jednolity: Dz.U. 2026 poz. 599, sprawdzony 16 listopada 2026 roku). W rozdziale o gazie ziemnym wskazuje ona, że obowiązek spoczywa na przedsiębiorstwie energetycznym prowadzącym obrót gazem z zagranicą i na podmiocie dokonującym przywozu gazu. Może on zlecić utrzymywanie zapasów innemu przedsiębiorstwu energetycznemu (art. 24b), a ustawa zmieniająca z 2026 roku (Dz.U. 2026 poz. 900) dała na okres od 1 października 2026 do 30 września 2027 roku przejściową możliwość zlecenia tego zadania agencji, z terminem do 30 września 2026 roku.
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Element | Co mówi ustawa |
|---|---|
| Wielkość | Co najmniej 30-dniowy średni dzienny przywóz gazu, liczony z okresu od 1 kwietnia roku ubiegłego do 31 marca danego roku |
| Okres utrzymywania | Od 1 października do 30 września kolejnego roku |
| Wymagania dla magazynu | Całość zapasu musi dać się dostarczyć do systemu gazowego w okresie nie dłuższym niż 40 dni |
| Miejsce | Co do zasady w instalacjach magazynowych w Polsce; wyjątkowo w innym państwie UE lub EFTA, jeśli spełnione są warunki techniczne i umowne |
| Uruchomienie | Dysponuje nimi minister; operator systemu przesyłowego może je uruchomić niezwłocznie po uzyskaniu jego zgody |
| Uzupełnienie po uruchomieniu | W ciągu 4 miesięcy od końca miesiąca uruchomienia; w szczególnie uzasadnionych przypadkach do 8 miesięcy |
Cel takiego zapasu ustawa określa jako zapewnienie zaopatrzenia w gaz oraz minimalizację skutków zagrożenia bezpieczeństwa gazowego państwa, sytuacji awaryjnej w sieci gazowej i nieprzewidzianego wzrostu zużycia gazu. Minister w odpowiedzi na interpelację z 2025 roku wskazał, że zapasy obowiązkowe uruchamia się tylko w razie stanu zagrożenia bezpieczeństwa gazowego państwa. Zgodę na uruchomienie minister wyraża w drodze decyzji, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wstrzymuje jej wykonania.
Ile wynoszą zapasy obowiązkowe
Według odpowiedzi ministra energii z 19 stycznia 2026 roku łączny wolumen zapasów obowiązkowych na okres od 1 października 2025 roku do 30 września 2026 roku wynosił 15 125,7 GWh (ok. 1378,5 mln m³). W krajowych magazynach utrzymywano 13 581,1 GWh (ok. 1237,8 mln m³), a poza granicami kraju 1544,6 GWh (ok. 140,7 mln m³), czyli 10,2% całości.
Pozostały gaz w magazynach to zapasy handlowe, którymi przedsiębiorstwa dysponują na podstawie umów.
Co dodaje prawo unijne
Rozporządzenie 2017/1938 o środkach zapewniających bezpieczeństwo dostaw gazu (cytowane w tekście skonsolidowanym z 22 czerwca 2026 roku) dzieli odpowiedzialność między przedsiębiorstwa gazowe, państwa członkowskie i Unię. Dla magazynów ważniejszy jest art. 6a, który wprowadza cele napełnienia:
- od 2023 roku państwa członkowskie osiągają 90% łącznej pojemności podziemnych magazynów w dowolnym momencie między 1 października a 1 grudnia;
- cel obowiązuje z zastrzeżeniem ust. 2–5f: w trudnych warunkach państwo może odejść od niego o maksymalnie 10 punktów procentowych, a w określonych przypadkach (na przykład gdy krajowa produkcja gazu przekracza średnie roczne zużycie) o dodatkowe pięć punktów; ust. 2 ogranicza ponadto cel do wolumenu odpowiadającego 35% średniego rocznego zużycia gazu;
- do 15 września roku poprzedzającego dany rok państwo z magazynami przedkłada trajektorię napełniania z celami pośrednimi na luty, maj, lipiec i wrzesień;
- przepisy o celach napełnienia (art. 6a–6d) stosuje się do 31 grudnia 2027 roku.
Cele napełnienia nie mają zastosowania, gdy unijna Komisja ogłosi stan nadzwyczajny w regionie lub w Unii. Państwa mogą je osiągać różnymi środkami, na przykład zobowiązując dostawców do magazynowania minimalnych wolumenów gazu.
Trajektoria to nie to samo co cel końcowy. Ministerstwo wskazało w 2025 roku, że wykonawcze rozporządzenie unijne wyznaczyło dla Polski na 1 lutego 2025 roku minimalny poziom napełnienia 50% (rozporządzenie definiuje takie cele pośrednie jako orientacyjne, a odpowiedź nazywa go minimalnym), a rzeczywisty wynosił wtedy 69%.
Co to oznacza dla odbiorcy gazu
Rozporządzenie unijne posługuje się pojęciem „odbiorców chronionych”. Należą do nich gospodarstwa domowe podłączone do sieci dystrybucyjnej gazu, a państwo członkowskie może dodać kolejne grupy. Ustawa o zapasach określa też zasady postępowania w sytuacjach zagrożenia, w tym zakres wprowadzanych ograniczeń w dostarczaniu, poborze i zużyciu gazu ziemnego.
Ministerstwo oceniało w lutym 2025 roku, że dostawy przez połączenia międzysystemowe, krajowe wydobycie i gaz z magazynów w pełni pokrywają zapotrzebowanie odbiorców w Polsce. Czytając doniesienia o poziomie napełnienia, sprawdzaj dwie rzeczy: datę pomiaru oraz to, czy podany procent odnosi się do pojemności czynnej, czy do zapasu obowiązkowego.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Ile gazu mieści się w polskich magazynach?
Według operatora systemu magazynowania łączna pojemność czynna siedmiu magazynów wynosiła w 2024 roku 3326 mln m³, czyli 37 493 GWh. Rozbudowa magazynu w Wierzchowicach z 1,3 do 2,1 mld m³ miała się zakończyć do końca 2026 roku.
Czy zapasy obowiązkowe to to samo co gaz w magazynach?
Nie. Zapasy obowiązkowe to część gazu w magazynach, którą ustawa każe utrzymywać importerom i którą uruchamia się po zgodzie ministra. Pozostały gaz to zapasy handlowe, którymi dysponują przedsiębiorstwa będące jego właścicielami.
Kto może uruchomić zapasy obowiązkowe gazu?
Dysponuje nimi minister właściwy do spraw gospodarki surowcami energetycznymi. Operator systemu przesyłowego może je uruchomić niezwłocznie po uzyskaniu jego zgody, wydanej w drodze decyzji.
Czy zapasy obowiązkowe mogą leżeć za granicą?
Tak, wyjątkowo: w innym państwie UE lub EFTA, jeśli instalacje i umowy pozwalają dostarczyć całość zapasu do krajowej sieci w czasie nie dłuższym niż 40 dni. Według ministra w okresie od 1 października 2025 roku do 30 września 2026 roku było to 10,2% zapasów obowiązkowych.
Czy magazyny muszą być pełne?
Unijny cel to 90% pojemności w dowolnym momencie między 1 października a 1 grudnia, z zastrzeżeniem odstępstw z art. 6a ust. 2–5f: w trudnych warunkach o maksymalnie 10 punktów procentowych, a w określonych przypadkach także o dodatkowe pięć punktów. W ciągu roku wyznaczone są orientacyjne cele pośrednie trajektorii, więc napełnienie zmienia się w czasie.
Czy zasoby gazu w złożach to rezerwy na wypadek kryzysu?
Nie wprost. Zasoby złóż ujmuje krajowy bilans zasobów kopalin, a zapasy awaryjne to gaz już zmagazynowany. To rozróżnienie jest wnioskiem redakcji z zestawienia przepisów o bilansie i o zapasach.