
Poniżej dziesięć nawyków opartych na zaleceniach międzynarodowej organizacji zdrowia, europejskiej agencji ds. żywności, amerykańskiego instytutu zdrowia i polskiego instytutu zdrowia publicznego. To informacje ogólne dla zdrowych dorosłych, nie indywidualne porady i nie obietnica poprawy zdrowia.
Ruch: trzy nawyki na każdy tydzień
1. Ustal tygodniowy rytm aktywności
Zalecenia dla dorosłych w wieku 18–64 lat mówią o 150–300 minutach aktywności o umiarkowanej intensywności tygodniowo albo 75–150 minutach o dużej intensywności. Można to rozłożyć na krótkie sesje: np. 30 minut szybkiego marszu przez 5 dni daje 150 minut. Podział na dni to przykład redakcji, a nie część zaleceń.
2. Dodaj ćwiczenia wzmacniające mięśnie
Polskie opracowanie wytycznych z 2020 roku podaje, że ćwiczenia wzmacniające mięśnie powinny być wykonywane 2 lub więcej dni w tygodniu. Międzynarodowa organizacja zdrowia podkreśla też, że wzmacnianie mięśni służy każdemu.
3. Ogranicz siedzenie
Polskie opracowanie wytycznych z 2020 roku mówi o ograniczaniu siedzącego trybu życia we wszystkich grupach wiekowych, ale dowody nie wystarczyły do określenia konkretnego dopuszczalnego poziomu. Praktyczny wniosek redakcji: krótkie przerwy w siedzeniu są lepsze niż brak przerw, choć żadna liczba nie jest tu zalecana.
Sen: dwa nawyki na każdy wieczór
4. Zadbaj o czas snu
Amerykański instytut zdrowia w materiale z 2022 roku podaje, że eksperci zalecają dorosłym sen w wymiarze od 7 do 9 godzin na dobę. Według tego samego źródła dorośli śpiący mniej niż 7 godzin mogą mieć więcej problemów zdrowotnych niż ci, którzy śpią 7 godzin lub dłużej. Jeśli podejrzewasz, że śpisz za mało albo za dużo, porozmawiaj z lekarzem.
5. Uporządkuj otoczenie i porę snu
Ten sam instytut (materiał z 2022 roku) wymienia praktyczne wskazówki:
- chodzenie spać i wstawanie o tej samej porze każdego dnia,
- cichą, chłodną i ciemną sypialnię,
- unikanie intensywnego ćwiczenia i jasnego światła sztucznego, np. z ekranu telewizora lub komputera, w godzinie przed snem,
- unikanie ciężkich i obfitych posiłków na kilka godzin przed snem oraz alkoholu przed snem,
- niepicie napojów z kofeiną; według tego źródła jej działanie może trwać do 8 godzin, więc kawa późnym popołudniem może utrudnić zasypianie.
Jeśli mimo tych zmian regularnie źle sypiasz, porozmawiaj z lekarzem.
Woda i jedzenie: cztery nawyki bez liczenia kalorii
6. Dbaj o nawodnienie z napojów i jedzenia
Europejska agencja ds. żywności uznała w 2010 roku za wystarczające dzienne spożycie wody ogółem 2,0 litra dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn. Wartość obejmuje wodę z napojów wszelkiego rodzaju oraz z wilgoci zawartej w jedzeniu, więc nie oznacza samego picia, i dotyczy umiarkowanej temperatury otoczenia i umiarkowanej aktywności. To wartość orientacyjna dla zdrowych dorosłych, a nie nakaz. Dla ciąży i karmienia piersią opinia podaje wyższe wartości, a przy upale, wysiłku lub chorobie potrzeby mogą się zmieniać, więc przy chorobie serca, nerek lub w ciąży ilość płynów ustal z lekarzem (rada redakcji).
7. Jedz warzywa i owoce codziennie
Międzynarodowa organizacja zdrowia zaleca, by każdy powyżej 10. roku życia dążył do co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie. Najprostszy sposób to dodawać je do każdego posiłku, zamiast zmieniać cały sposób jedzenia.
8. Pilnuj soli
U dorosłych spożycie soli powinno być ograniczone do mniej niż 5 g dziennie. W praktyce oznacza to uważne czytanie składu produktów gotowych i ograniczanie dosalania, co jest wnioskiem redakcji.
9. Ogranicz cukry wolne
Spożycie cukrów wolnych powinno być mniejsze niż 10% dziennej energii, a dalsze zmniejszenie do 5% lub mniej może dać dodatkowe korzyści zdrowotne. To granica górna, nie wymóg zupełnej rezygnacji ze słodyczy.
Alkohol: nawyk numer 10
10. Pamiętaj, że nie ma w pełni bezpiecznej ilości
Międzynarodowa organizacja zdrowia pisze, że nie istnieje forma spożywania alkoholu bez ryzyka, a nawet niskie spożycie niesie pewne ryzyko. W ciąży alkohol zwiększa ryzyko urodzenia dziecka z zaburzeniami spektrum alkoholowego płodu i powikłań porodu przedwczesnego. Kobiety w ciąży powinny więc omawiać to z lekarzem lub położną (rada redakcji).
Zalecenia w skrócie
Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →
| Obszar | Zalecenie dla dorosłych | Rodzaj źródła |
|---|---|---|
| Aktywność | 150–300 min umiarkowanej lub 75–150 min intensywnej tygodniowo | międzynarodowa organizacja zdrowia, polski instytut zdrowia publicznego |
| Mięśnie | ćwiczenia wzmacniające 2 lub więcej dni w tygodniu | polski instytut zdrowia publicznego |
| Sen | 7–9 godzin na dobę | amerykański instytut zdrowia |
| Woda | 2,0 l (kobiety), 2,5 l (mężczyźni) dziennie łącznie z napojów i jedzenia, opinia z 2010 r. | europejska agencja ds. żywności |
| Warzywa i owoce | co najmniej 400 g dziennie | międzynarodowa organizacja zdrowia |
| Sól | mniej niż 5 g dziennie | międzynarodowa organizacja zdrowia |
| Cukry wolne | mniej niż 10% energii dziennie | międzynarodowa organizacja zdrowia |
| Alkohol | brak formy spożycia wolnej od ryzyka | międzynarodowa organizacja zdrowia |
Kiedy skonsultować się z lekarzem
Wytyczne ogólne nie zastępują porady lekarza. Skonsultuj plan ruchu, nawodnienia i jedzenia, jeśli masz chorobę przewlekłą, bierzesz leki na stałe, jesteś w ciąży lub karmisz piersią. Do lekarza zgłoś się też, gdy regularnie źle sypiasz. Przy nagłych, niepokojących objawach nie czekaj na wizytę planową.
Najczęstsze pytania (FAQ)
Czy zdrowe nawyki wymagają diety?
Zalecenia opisane wyżej dotyczą codziennych wyborów: ilości warzyw i owoców, soli i cukrów wolnych. Nie wymagają restrykcyjnej diety ani liczenia kalorii. Przy chorobie lub nadwadze dobór jadłospisu ustal ze specjalistą.
Ile minut ruchu tygodniowo wystarczy?
Dla dorosłych w wieku 18–64 lat zalecany zakres to 150–300 minut aktywności umiarkowanej albo 75–150 minut intensywnej w tygodniu, plus ćwiczenia wzmacniające mięśnie 2 lub więcej dni.
Ile godzin snu potrzebuje dorosły?
Według amerykańskiego instytutu zdrowia eksperci zalecają dorosłym od 7 do 9 godzin snu na dobę.
Czy muszę wypijać 2 litry wody dziennie?
Nie. Europejska opinia z 2010 roku uznaje za wystarczające 2,0 litra dla kobiet i 2,5 litra dla mężczyzn wody ogółem, czyli łącznie z napojami i wodą zawartą w jedzeniu. To wartość orientacyjna, a indywidualne zapotrzebowanie ustalaj z lekarzem, zwłaszcza przy chorobach i w ciąży.
Czy mały kieliszek alkoholu jest bezpieczny?
Międzynarodowa organizacja zdrowia podaje, że nawet niskie spożycie alkoholu niesie pewne ryzyko i nie ma formy spożycia wolnej od ryzyka.