Religia i chrześcijaństwo

Czy chrześcijanin może być opętany? Co mówią tradycje

Czy chrześcijanin może być opętany? Zestawienie wypowiedzi katolickich, prawosławnych i protestanckich, ich uzasadnienia oraz rola lekarza przy objawach.

Puste drewniane ławki w jasnym kamiennym wnętrzu kościoła, przez wysokie okno pada dzienne światło na posadzkę
Obraz wygenerowany przez AI

Tekst referuje nauczanie poszczególnych tradycji, każde przypisane do źródła, i nie rozstrzyga, kto ma rację. Przesłanie o Jezusie, na którym opierają się te spory, opisuje osobny tekst: Co to jest Ewangelia? Znaczenie, cztery księgi i przesłanie.

Od czego zależy odpowiedź

Odpowiedź zależy najpierw od słów. Wytyczne dla egzorcystów, wydane przez jedną z polskich diecezji katolickich, wyróżniają „zwyczajne działanie” (pokusy) i działania nadzwyczajne, do których zaliczają opresję, obsesję demoniczną i opętanie. Autorka opracowania w czasopiśmie naukowym uczelni katolickiej pisze o zniewoleniu demonicznym, które może się dokonywać przez działanie zwyczajne (pokusę) albo nadzwyczajne, „aż do opętania”.

Część autorów protestanckich i prawosławnych woli inne określenia. Jeden z autorów protestanckich zwraca uwagę, że Biblia nigdy nie mówi o „opętaniu” w tym brzmieniu, i woli słowo „demonizacja”. Prawosławny duchowny w eseju woli „infestację”, bo słowo „opętanie” ma według niego skrajne i niepomocne skojarzenia. Gdy czytasz, że „chrześcijanin nie może być opętany”, sprawdź więc, jakie zjawisko autor ma na myśli i kogo nazywa chrześcijaninem.

Kościół katolicki

Katechizm Kościoła Katolickiego (pkt 1673) mówi o egzorcyzmie, gdy Kościół publicznie i na mocy swojej władzy prosi w imię Jezusa Chrystusa, by osoba lub przedmiot były strzeżone od napaści Złego i wolne od jego panowania. Tak punkt przytacza opracowanie naukowe. Opracowanie liturgiczne zwraca uwagę, że w obrzędzie chrztu dzieci w liturgii rzymskiej zachowano modlitwę egzorcyzmu. Natomiast egzorcyzm nad opętanymi, według opracowania naukowego opartego na prawie kanonicznym, sprawuje prezbiter, który otrzymał od ordynariusza miejsca specjalne i wyraźne zezwolenie.

Punkt ten nie zawiera zastrzeżenia, że dotyczy wyłącznie nieochrzczonych. To wniosek redakcji z lektury tego jednego punktu, a nie osobna teza Katechizmu. Podobnie opracowanie naukowe stwierdza, że Szatan może dziś, za przyzwoleniem Boga, brać w posiadanie rzecz, miejsce czy osobę, a wytyczne diecezji przewidują, że w przypadkach dotyczących niekatolika egzorcysta zwraca się do biskupa o rozstrzygnięcie; źródło nie mówi, czy chodzi o osoby ochrzczone.

Wytyczne diecezji pokazują też praktykę: biskup diecezji ustanawia egzorcystę dekretem, a egzorcysta ma spokojnie i roztropnie odróżnić działania wypływające z psychiki człowieka od działań o źródle demonicznym.

Kościoły prawosławne

Prawosławny duchowny napisał w eseju, że „infestacja” demoniczna jest możliwa także u chrześcijan. Uzasadnia to modlitwami Kościoła, które mówią o realnym zagrożeniu ze strony demonów, i obecnością modlitw egzorcyzmu przy każdym chrzcie prawosławnym. Dodaje, że nie przychodzi ona łatwo: według niego wymaga otwarcia się na ciężki grzech, na przykład okultyzm czy pornografię, i karmienia się nim stale i świadomie.

Odpowiedź udzielona w pytaniach i odpowiedziach diecezji Koptyjskiego Kościoła Prawosławnego, należącego do prawosławia orientalnego, mówi, że ochrzczony może zostać opętany, jeśli nie poddaje się regularnie Duchowi Świętemu, nie pokutuje i nie przyjmuje Eucharystii. Ta sama odpowiedź przypomina, że podczas modlitw chrzcielnych wyrzeka się diabła i jego zastępów, a mimo to dopuszcza opętanie ochrzczonego.

Oba teksty są głosami pojedynczych duchownych lub diecezji. W wykorzystanych tu źródłach nie ma dokumentu przyjętego przez całą wspólnotę prawosławną, więc nie należy traktować ich jako jednolitego stanowiska wszystkich Kościołów prawosławnych.

Protestanci i zielonoświątkowcy

Wśród protestantów brak jednego stanowiska. Jeden z autorów protestanckich opisuje trzy odpowiedzi na to pytanie: „tak”, „nie” i „tak/nie”, a o sobie pisze, że recenzent zakwestionował jego sugestię, iż wierzący mógłby zostać zdemonizowany.

Odpowiedź „nie”. Inny autor protestancki argumentuje, że w Biblii nie ma jasnego przykładu demona, który zamieszkałby w prawdziwym wierzącym, a osoby opętane w ewangeliach były niewierzące. Powołuje się m.in. na słowa z Pierwszego Listu Jana: „Dzieci, wy jesteście z Boga i zwyciężyliście ich, ponieważ ten, który jest w was, jest większy niż ten, który jest na świecie” (1 J 4,4, Uwspółcześniona Biblia Gdańska).

Odpowiedź zielonoświątkowa. Oficjalne stanowisko jednej wspólnoty zielonoświątkowej, przyjęte w 2019 roku na sesji jej naczelnego prezbiterium, opisuje wpływ demoniczny jako spektrum. Skrajny jego punkt można nazwać opętaniem, ale według dokumentu wierzący ma odnosić zwycięstwo w walce duchowej na długo wcześniej i nie podlega takiej skrajności. Dokument mówi wprost: wierzący będą prowadzić walkę duchową i mogą być uciskani, ale nie mogą być opętani.

Odpowiedź „możliwa”. Autor protestancki, który wprost pisze o możliwej demonizacji wierzącego, odróżnia ją od zwykłej pokusy: według niego bycie jedynie kuszonym, nękanym lub uciskanym przez demona nie jest jeszcze demonizacją.

Zestawienie stanowisk

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

Tradycja i rodzaj źródłaCzy wierzący może być opętany?Uzasadnienie podane w źródle
Katolicka: Katechizm, wytyczne diecezji, opracowanie naukoweŹródła nie wprowadzają wyjątku dla ochrzczonych (wniosek redakcji)Egzorcyzm jako publiczna prośba Kościoła o wolność od panowania Złego; Szatan może brać w posiadanie także osobę
Prawosławna: esej duchownegoTak, choć autor woli określenie „infestacja”Modlitwy Kościoła mówią o realnym zagrożeniu; otwarcie się na ciężki grzech
Prawosławie orientalne: odpowiedź diecezji koptyjskiejTak, gdy ochrzczony opiera się Duchowi ŚwiętemuBrak pokuty i Eucharystii; chrzest nie jest automatyczną ochroną
Zielonoświątkowa: stanowisko oficjalne (2019)Nie, wierzący może być uciskany, ale nie opętanyWedług dokumentu opętanie wskazuje na oddalenie od relacji z Jezusem, a wierzący ma zwyciężać wcześniej
Protestancka: autor odpowiadający „nie”NieBrak biblijnego przykładu; Duch Święty mieszka w wierzącym
Protestancka: autor dopuszczający demonizacjęMożliwa, według autoraRozróżnienie demonizacji od pokusy i nękania

Każdy wiersz opisuje jedno źródło lub grupę źródeł jednej tradycji, a nie wszystkich jej wiernych. Różne wspólnoty tej samej tradycji mogą się różnić.

Choroba a opętanie: co mówią źródła

Źródła katolickie i zielonoświątkowe zalecają w tej sprawie ostrożność. Katechizm stwierdza, według cytatu w opracowaniu naukowym: „Czymś zupełnie innym jest choroba, zwłaszcza psychiczna, której leczenie wymaga wiedzy medycznej”, i dodaje, że przed podjęciem egzorcyzmów trzeba się upewnić, czy chodzi o obecność Złego, a nie o chorobę. To samo opracowanie przytacza wstęp do rytuału z 1998 roku, który ostrzega, by egzorcysta nie wierzył zbyt łatwo, że opętana jest osoba cierpiąca na chorobę, zwłaszcza psychiczną, i wymaga wszechstronnego zbadania sprawy. Wytyczne diecezji zalecają w razie wątpliwości konsultację z psychiatrą i zakazują egzorcyście nakłaniania do zaprzestania leczenia psychiatrycznego w czasie egzorcyzmów. Według tych samych wytycznych ostateczną diagnozę stawia egzorcysta, a opinia psychiatry ma charakter doradczy.

Stanowisko zielonoświątkowe stwierdza, że należy uważać, by nie mylić chorób emocjonalnych i psychicznych z działaniem demonicznym, bo twierdzenie, że to to samo, może zaszkodzić, utrudniając dostęp do potrzebnej opieki medycznej.

Rada redakcji, nieoparta na cytowanych dokumentach: jeśli ty lub ktoś bliski doświadcza niepokojących objawów (przykładowo silnego lęku, słyszenia głosów lub nagłych zmian zachowania), najpierw skontaktuj się z lekarzem lub psychiatrą. Rozmowa z duszpasterzem może być uzupełnieniem. Trzeba też pamiętać, że według cytowanych wytycznych katolickich ostatnie słowo w sprawie rozpoznania opętania ma egzorcysta, a opinia psychiatry jest doradcza; to rozstrzygnięcie wewnątrz tej tradycji, którego tekst nie ocenia. W nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia dzwoń pod numer 112.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy według Kościoła katolickiego ochrzczony może być opętany?

Według cytatu w opracowaniu naukowym Katechizm mówi o prośbie Kościoła, by osoba lub przedmiot były wolne od panowania Złego, i w tym punkcie nie ogranicza jej do nieochrzczonych. Opracowanie naukowe mówi, że Szatan może brać w posiadanie także osobę. To wniosek z tych źródeł, a nie osobne rozstrzygnięcie Kościoła.

Czy wszystkie wspólnoty protestanckie uczą tego samego?

Nie. Oficjalne stanowisko zielonoświątkowe mówi, że wierzący nie może być opętany, ale może być uciskany. Jeden z autorów protestanckich odpowiada „nie”, a inny dopuszcza demonizację wierzącego. Nie znaleziono dokumentu, który mówiłby w imieniu wszystkich protestantów.

Czym różni się opresja od opętania?

Wytyczne katolickie zaliczają opresję, obsesję demoniczną i opętanie do działań nadzwyczajnych, odróżnianych od zwyczajnego działania, czyli pokus. W stanowisku zielonoświątkowym „uciskanie” to atak, któremu wierzący się opiera, a „opętanie” to skrajny przypadek kontroli nad ciałem, umysłem i duchem.

Czy objawy opętania mogą mieć przyczyny zdrowotne?

Źródła katolickie i zielonoświątkowe ostrzegają przed mieszaniem chorób psychicznych z działaniem demonicznym. Przy takich objawach skontaktuj się z lekarzem lub psychiatrą.

Kto może odprawiać egzorcyzmy w Kościele katolickim?

Według opracowania naukowego opartego na prawie kanonicznym jest to prezbiter z wyraźnym zezwoleniem ordynariusza miejsca. Wytyczne jednej diecezji dodają, że egzorcystę ustanawia biskup diecezji, a egzorcyzmów nie wolno przeprowadzać w miejscach publicznych.

← Więcej: Religia i chrześcijaństwo

Czytaj dalej

Powiązane artykuły