Biznes, marketing i technologia

Tłumaczenie trudnych tekstów: plik, glosariusz i brief

Tłumaczenie trudnych tekstów: jak przygotować plik, glosariusz i materiały referencyjne oraz napisać brief dla tłumacza. Lista kontrolna i wzór briefu.

Dwie osoby przy drewnianym biurku: jedna trzyma wydruk z fragmentami zakreślonymi na żółto, na ekranie laptopa tabela z szarymi paskami i prostymi figurami
Obraz wygenerowany przez AI

Co sprawia, że tekst jest trudny dla tłumacza

Trudność nie zawsze oznacza specjalistyczną dziedzinę. Poradnik unijnego centrum tłumaczeniowego dla autorów tekstów (wydanie z 2019 r., z adnotacją o aktualizacji z 2023 r.) opisuje, co utrudnia przekład niezależnie od tematu. Autor zwykle zna temat najlepiej, a tłumacz niekoniecznie ma tyle informacji o temacie co on. Ponadto tłumacz rzadko ma bezpośredni kontakt z autorem, więc nie może łatwo sprawdzić, co autor miał na myśli.

Najczęstsze przyczyny trudności i to, co możesz z nimi zrobić:

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

PrzyczynaDlaczego utrudnia przekładCo robisz
Skróty i akronimytłumacz często nie rozszyfruje skrótu, a ten sam skrót bywa w innym języku czym innymrozwiń skrót przy pierwszym użyciu, dołącz listę skrótów
Żargon z własnej branżysłowa zrozumiałe w firmie mogą w przekładzie dać różne wynikizastąp je zwykłymi słowami albo wyjaśnij w glosariuszu
Różne nazwy tego samego pojęciatłumacz może uznać, że to dwa różne pojęciaużywaj jednego terminu dla jednego pojęcia
Wyrażenia i metafory związane z kulturąnie są zrozumiałe poza własnym kręgiemwyjaśnij, o co chodzi, albo użyj zwykłego opisu
Strona bierna bez wykonawcynie wiadomo, kto wykonuje czynnośćwskaż wykonawcę, jeśli go znasz
Zdania z nadmiarem wtrąceńsama długość nie jest problemem; utrudnia nadmiar zdań ściągniętych, podrzędnych i wtrąceńrozbij na krótsze zdania lub wypunktuj
Plik trudny w obróbceskan, PDF, ręczne numerowanie, ukryte zmianyoddaj plik źródłowy w edytowalnym formacie

Dwie uwagi o granicach. Po pierwsze, zmiany w tekście robi jego autor lub właściciel; dokumentu, który ma wiernie odwzorować oryginał (umowa, akt, zaświadczenie), nie przeredagowujesz przed wysłaniem (wniosek redakcji). Po drugie, to, co przekazujesz obok tekstu (glosariusz, kontekst, brief), zwykle nie zmienia oryginału (wniosek redakcji).

Krok 1: przygotuj plik źródłowy

Wskazówki poniżej pochodzą z tego samego poradnika, w części o świadomości technicznej autora. Oprogramowanie wspomagające tłumaczenie wymaga czystych, zgodnych z nim plików, więc dobre przygotowanie skraca późniejsze pytania.

  • Wysyłaj oryginał, nie konwersję. Pliki PDF są zwykle trudniejsze do edycji i obróbki niż pliki wyjściowe, więc wysyłaj plik pierwotny, jeśli go masz. Dokument tworzony od zera w edytorze tekstu zapisuj w nowszym formacie (np. .docx zamiast .doc).
  • Jedna wersja. Nie przekazuj zbyt wielu wersji tego samego tekstu. Jeśli musisz, wskaż najnowszą i oznacz zmiany.
  • Rozstrzygnij zmiany śledzone. Przed wysłaniem zaakceptuj albo odrzuć wszystkie zmiany. Jeśli chcesz, by przekład też je pokazywał, pozostaw tę funkcję włączoną.
  • Komentarze. Napisz, czy w wersji przetłumaczonej można je usunąć, czy mają zostać bez tłumaczenia, czy trzeba je przetłumaczyć.
  • Elementy z innych plików. Jeśli dokument zawiera obrazy, wykresy lub tabele z innych plików, dołącz pliki źródłowe tych elementów.
  • Obrazy z napisami. Wskaż, czy tekst z grafiki ma zostać wyodrębniony do tłumaczenia, czy ma zostać w języku oryginału.
  • Numeracja i punktory. Używaj automatycznych list zamiast wpisywania numerów ręcznie.
  • Fragmenty nieprzekładane. Zaznacz je innym kolorem i dopisz instrukcję w wiadomości lub komentarzu.
  • Miejsce na zmianę długości. Przekład może być wyraźnie dłuższy lub krótszy od oryginału, więc projektując układ, zostaw zapas w polach tekstowych i kształtach.

Jeśli ty jesteś autorem tekstu, przy okazji skróć najbardziej zawiłe zdania i dodaj na początku streszczenie najważniejszych punktów; poradnik zaleca, by streszczenie stało na pierwszym miejscu.

Krok 2: przygotuj glosariusz

Glosariusz to lista terminów z ustalonymi odpowiednikami. Specyfikę terminologii w dokumentacji technicznej opisuje tekst o tłumaczeniu technicznym (w tym formaty wymiany i pamięć tłumaczeniową). Tutaj chodzi o to, co jako zleceniodawca możesz przygotować nawet bez specjalnych narzędzi.

Zestaw pól poniżej to wniosek redakcji, oparty na zaleceniach poradnika:

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

PoleCo wpisaćNa czym się opiera
Termin w języku źródłowymdokładnie tak, jak występuje w tekściejedno pojęcie, jeden termin
Odpowiednik w języku docelowymjeśli go znaszporadnik: podaj odpowiednik w nawiasie
Krótkie wyjaśnienieczym jest to pojęcieporadnik: lista terminów z krótkim objaśnieniem
Skrót i jego rozwinięciepełna nazwa przy pierwszym użyciuporadnik: rozwiń skrót lub dołącz listę
Oznaczenie „nie tłumaczyć”nazwy własne, symbole, kody modeliporadnik: oznacz fragmenty nieprzekładane
Nazwy instytucji i tytułyznane odpowiedniki w języku docelowymporadnik: podaj odpowiedniki tytułów i nazw organizacji

Co z tego wynika w praktyce:

  • Jeśli w tekście ten sam przedmiot raz nazywa się inaczej niż drugi raz, tłumacz może uznać, że to dwa pojęcia. Przed wysłaniem ujednolij nazwy w tekście albo wskaż w glosariuszu, że to ten sam termin.
  • Ustalone terminy oznacz w tekście wyróżnieniem (kursywą lub cudzysłowem) i w miarę możliwości podaj ich odpowiednik w języku docelowym.
  • Nazwy osób: osoby, dla których język jest obcy, nie zawsze potrafią rozpoznać płeć po imieniu, więc podaj imię i formę zwrotu (Pan, Pani).
  • Jeśli to tłumaczenie przysięgłe dokumentu z innego alfabetu: zgodnie z ustawą o zawodzie tłumacza przysięgłego imiona i nazwiska z języków nieposługujących się alfabetem łacińskim lub innym systemem pisma tłumacz oddaje przez transliterację lub transkrypcję na podstawie dokumentów podróży lub ich kopii. Wniosek redakcji: dołącz kopię dokumentu podróży, gdy jest dostępna.
  • Jeśli glosariusza jeszcze nie ma, zacznij od listy terminów i skrótów wyciągniętych z tekstu; odpowiedniki uzupełnij z wcześniejszych przekładów (wniosek redakcji).

Według opracowania branżowego z 2016 r. norma ISO 17100 obejmuje udokumentowane procedury zarządzania terminologią. Wniosek redakcji: glosariusz jest więc naturalnym elementem współpracy, a nie dodatkiem. Szerzej o normie i o tym, co z niej wynika przy wyborze wykonawcy, pisze tekst o biurze tłumaczeń.

Krok 3: zbierz materiały referencyjne

Materiały referencyjne to wszystko, co pozwala tłumaczowi zrozumieć kontekst. Według poradnika należy dać tłumaczowi odpowiednie informacje o tle, w tym terminy użyte wcześniej oraz wcześniejszą korespondencję i inne dokumenty na ten temat. Poradnik zaleca też wskazać, gdzie tłumacz znajdzie inne dokumenty na ten temat.

Lista elementów kontekstu (wniosek redakcji na podstawie poradnika):

  • wcześniejsze tłumaczenia tego samego dokumentu lub serii dokumentów oraz używane w nich terminy;
  • korespondencja i inne dokumenty związane z tematem;
  • numery lub oznaczenia powoływanych aktów i dokumentów (w przypadku dokumentów urzędowych często wystarczy podać numer, by tłumacz łatwo odnalazł tekst);
  • poprawne źródło cytatów, zwłaszcza gdy cytujesz teksty, które zostały już przetłumaczone;
  • dane do kontaktu, jeśli jesteś gotów odpowiadać na pytania.

Krok 4: napisz brief

Brief to krótka specyfikacja zlecenia. Międzynarodowa norma ISO 11669 (wydanie z 14 marca 2024 r.) daje ogólne wytyczne dotyczące wszystkich etapów projektu tłumaczeniowego, a jej głównym celem jest sprawność i jakość dzięki lepszej komunikacji stron. Zawiera ramy opracowywania specyfikacji projektu, które stanowią podstawę zamawiania, organizowania, zarządzania i oceny projektów, i jest przeznaczona przede wszystkim dla zamawiających. Według opisu normy ISO 17100 w katalogu krajowej jednostki normalizacyjnej odpowiednie specyfikacje obejmują m.in. te przekazane przez klienta.

Poradnik unijnego centrum tłumaczeniowego pyta autora: jaki jest cel dokumentu i kto go będzie czytał oraz do czego zostanie użyty. Na tej podstawie ułóż brief. Poniższe elementy to wniosek redakcji; opis normy nie podaje listy pól briefu:

Przesuń tabelę, aby zobaczyć wszystkie kolumny →

ElementCo wpisać
Języki i odmianajęzyk źródłowy i docelowy, ewentualnie kraj odbiorcy
Celdo czego służy tekst i co czytelnik ma po nim zrobić
Odbiorcakto będzie czytać, jaką ma wiedzę
Sposób użyciadruk, strona internetowa, urząd, instrukcja
Rodzaj tłumaczeniazwykłe czy przysięgłe
Materiałyglosariusz, wcześniejsze przekłady, dokumenty referencyjne
Format dostawyw jakim pliku i z jakim układem
Termindata i godzina oraz ewentualne etapy
Osoba kontaktowakto odpowiada na pytania i jak szybko
Zasady szczególnefragmenty nieprzekładane, komentarze, jednostki

Wzór briefu do skopiowania i uzupełnienia:

  • Dokument: [tytuł, liczba stron, nazwa pliku, wersja ostateczna z dnia …].
  • Języki: z [język] na [język]; odbiorca mieszka w [kraj].
  • Cel: [np. informacja dla klienta / dokument do urzędu / instrukcja dla użytkownika].
  • Odbiorca: [kto, jaki poziom wiedzy].
  • Sposób użycia: [druk / strona / załącznik do wniosku].
  • Terminologia: w załączeniu glosariusz [nazwa pliku]; terminy z glosariusza obowiązują w całym tekście.
  • Skróty: [lista skrótów i rozwinięcia].
  • Nie tłumaczyć: [fragmenty oznaczone kolorem].
  • Komentarze w pliku: [usunąć / zostawić bez tłumaczenia / przetłumaczyć].
  • Obrazy z tekstem: [wyodrębnić do tłumaczenia / zostawić].
  • Materiały referencyjne: [lista dokumentów i wcześniejszych przekładów].
  • Dostawa: [format pliku], do [data, godzina].
  • Kontakt w sprawie pytań: [imię, e-mail, godziny dostępności].

Po wysłaniu: pytania, wersje i odbiór

Poradnik zaleca potraktować przekład jako pracę zespołową zleceniodawcy i tłumacza oraz podać dane do kontaktu. Dobre przygotowanie plików pozwala uniknąć serii pytań o wyjaśnienia. Poradnik zaleca też zapewnić tłumaczowi wystarczająco dużo czasu, bo tłumaczenie jest pracą wymagającą umiejętności i zajmuje czas.

Praktyczne zasady (wniosek redakcji):

  1. Wyznacz jedną osobę, która odpowiada na pytania tłumacza.
  2. Nie wprowadzaj zmian w tekście źródłowym w trakcie pracy bez zawiadomienia; jeśli musisz, wyślij nową wersję z wyraźnym oznaczeniem.
  3. Odpowiedzi na pytania o terminy dopisz do glosariusza, żeby kolejne zlecenia korzystały z tych samych ustaleń.
  4. Przy odbiorze porównaj terminy z glosariuszem i sprawdź liczby oraz nazwy własne.

Kto sprawdza przekład i jak działa rewizja, opisuje tekst o tłumaczeniu technicznym.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Czy muszę poprawiać tekst przed wysłaniem do tłumacza?

Nie zawsze. Jeśli to twój własny tekst, warto skrócić najbardziej zawiłe zdania, rozwinąć skróty i ujednolicić terminy. Dokumentu, który ma wiernie odwzorować oryginał, nie przeredagowuj; zamiast tego dołącz glosariusz i brief (wniosek redakcji).

Czy wystarczy PDF?

Lepiej wysłać plik pierwotny, jeśli go masz. Pliki PDF są zwykle trudniejsze do edycji i obróbki niż pliki wyjściowe, a poradnik zaleca wysyłanie oryginału, gdy tylko to możliwe.

Czy zawsze potrzebny jest glosariusz?

Nie. Przy krótkim tekście bez specjalistycznych terminów może wystarczyć brief. Przy serii dokumentów, tekście z nazwami własnymi, skrótami lub z kilkoma tłumaczami glosariusz pomaga zachować spójność (wniosek redakcji).

Co zrobić, gdy sam nie rozumiem terminów w tekście?

Wskaż osobę po stronie firmy lub autora, która może odpowiedzieć na pytania tłumacza, i podaj jej dane w briefie. Jeśli takiej osoby nie ma, zaznacz w briefie, że tekst pochodzi z zewnątrz, i dołącz dostępne materiały referencyjne (wniosek redakcji).

Czy mogę wysłać kilka wersji tekstu?

Lepiej nie. Poradnik zaleca nie przekazywać zbyt wielu wersji tego samego tekstu, a jeśli to konieczne, wskazać najnowszą i oznaczyć zmiany.

← Więcej: Biznes, marketing i technologia

Czytaj dalej

Powiązane artykuły